Blog > Komentarze do wpisu
Charakterystyka epoki

Sztuka pierwszych chrześcijan, wyrażająca ich przynależność religijną, powstająca w basenie Morza Śródziemnego. Przyjmowany zasięg czasowy jest różny. W najszerszym rozumieniu sztuka wczesnochrześcijańska obejmuje okres od II do VII wieku; w węższym, stosowanym m.in. przez André Grabara, obejmuje lata ok. 220-395 (czyli okres od pojawienia się pierwszych znanych przykładów sztuki chrześcijańskiej do podziału cesarstwa rzymskiego na część wschodnią i zachodnią).

Czas rozwoju sztuki wczesnochrześcijańskiej dzielony jest na dwa okresy: przed wydaniem edyktu mediolańskiego (313) i po. Przed 313 rokiem rozwój sztuki był utrudniony i dokonywał się w ukryciu, gdyż wówczas religia chrześcijańska była nielegalna. Co więcej, stosunkowo późne pojawienie się pierwszych dzieł wynikało częściowo z ideowych zastrzeżeń wobec kultowych przedstawień figuralnych (Tertulian, Laktancjusz), częściowo zaś z chęci odcięcia się od pogańskiego zbytku. W efekcie pierwsze znane dziś zabytki tej sztuki pochodzą z przełomu II i III wieku. Nierzadko mają charakter dość prymitywny, zwłaszcza w porównaniu do współczesnych im osiągnięć sztuki pogańskiej. Przed 313 rokiem miejscem wyznawania kultu najczęściej były domy prywatne i miejsca pochówku zmarłych. Domy nie wyróżniały się od pozostałych budynków mieszkalnych i na ogół, podobnie jak one, zostały rozebrane lub przebudowane. Natomiast po ukazaniu się edyktu tolerancyjnego religia została objęta patronatem cesarza, który ufundował liczne budowle sakralne, m.in. (bazylikę Zbawiciela (św. Jana) na Lateranie) i bazylikę św. Piotra na Watykanie. Wówczas to wykształciły się podstawowe formy architektoniczne i ikonograficzne, wykorzystywane przez kolejne epoki, jak choćby typ trój- lub pięcionawowej bazyliki oraz budowli centralnej.

Dzieła plastyczne służące religii wyrażały treści dogmatyczne w formie symbolicznej, przedstawiały sceny ze Starego i Nowego Testamentu, by utrwalić je w pamięci wiernych.

Funkcja wczesnej sztuki chrześcijańskiej była ideowa i użytkowa, co zresztą odbiło się ujemnie na jej wartości artystycznej, do której nie przywiązywano zbyt wiele uwagi.

Prócz Boga przedstawiano w dziełach sztuki otaczaną czcią Marię – Matkę Chrystusa, Aniołów – bezcielesne istoty wyobrażane pod postacią uskrzydlonych ludzi oraz świętych – ludzi, którzy swym życiem dali pełny wyraz religijnym przekonaniom.

Chrześcijańską sztukę obszaru cesarstwa rzymskiego w Italii, Syrii, Palestynie, Egipcie reprezentują zabytki podziemnych cmentarzy – katakumb (szczególnie rzymskie), pierwsze kościoły, grobowce.

Do najstarszych dzieł należą malowidła katakumb i rzeźbione sarkofagi. Niewtajemniczonego widza zaskakuje oczywiste podobieństwo tematyki i formy artystycznej do świeckiego malarstwa i rzeźby rzymskiej. Te same środki wyrazu, motywy dekoracyjne: kwiaty, owoce, winne grona, pawie, gołębie, a nawet sceny mitologiczne, na przykład Eros i Psyche.

Cała sztuka wczesnego okresu chrześcijaństwa jest próbą pogodzenia tradycyjnego sposobu wyrażania z nową zupełnie różną od antycznej ideologią. A więc nowe treści religijne ubierano w starą tradycyjną formę. W konsekwencji dawne motywy i tematy nabierały nowego, ukrytego znaczenia. W ten sposób powstał język symboli, rodzaj szyfru dostępnego tylko dla wtajemniczonych. Symboli – widzialnych znaków treści wiary i pojęć. Mit o Erosie – bogu miłości i Psyche (dusza w języku greckim) stał się symbolem miłości Boga do duszy ludzkiej. Przekonanie Rzymian, że mięso pawia nie ulega zepsuciu, pozwoliło wprowadzić motyw pawia jako symbol nieśmiertelności. Wyobrażenie pasterza niosącego na ramionach owieczkę, znane już w okresie archaicznym starożytnej Grecji, stało się symbolem Chrystusa – Dobrego Pasterza. Utworzyły się też symbole nowe: Najpopularniejszy był symbol ryby, gdyż pierwsze litery zdania :Jezus Chrystus, Boga Syn, Zbawiciel” tworzyły przypadkiem greckie słowo „ichtis”, co znaczy ryba. Był także symbol okrętu – wędrówki ziemskiej ku przystani nieba oraz symbol kotwicy – nadziei i oparcia w Bogu. Ważnym symbolem było światło świecy, kaganka lub pochodni wyrażające „oświecenie wiarą” lub „Chrystusa światłość świata”. Wśród wielu innych symboli: przedmiotów, zwierząt, liter, scen figuralnych, szczególnej rangi nabrał symbol krzyża – upokarzającego w starożytności narzędzia tortur, który wedle wiary chrześcijańskiej stał się narzędziem zbawienia ludzi.

W malarstwie występuje często postać modlącego się stojącego z wzniesionymi rękami – oranta, orantki.

Architektura sakralna rozwija się od IV w. Chrześcijanie modlili się początkowo w domach prywatnych. Świątynie stały się potrzebne wobec ich liczebnego wzrostu i były raczej miejscem zgromadzenia gminy chrześcijańskiej niż domem Boga. Wiele świątyń pogańskich zamieniono na kościoły. Te wzniesione od podstaw były zbudowane na planie prostokąta z przedsionkiem, podzielonego za pomocą filarów na trzy lub pięć części – naw, miały czasem nawę poprzeczną – transept. Tworzył się wtedy plan krzyża łacińskiego o ramionach różnej długości. Nawę główną środkową kryto dwuspadowym dachem, a boczne pulpitowymi. Na osi kościoła, w końcu nawy głównej – prezbiterium zakończone półkolistym zamknięciem – apsydą, przeznaczano dla duchowieństwa. Nawa środkowa była dwa razy wyższa i szersza niż boczne. Jest to zasada charakterystyczna dla typu kościoła bazylikowego. Bazyliki chrześcijańskie to np. nie zachowany kościół Św. Piotra w Rzymie, istniejące: San Paolo fuori le Mura, Sta Maria Maggiore.

Władcom i męczennikom wznoszono grobowce na planie koła lub kwadratu kryte kopłułą. Są to założenia centralne.

Wczesna sztuka chrześcijańska miała funkcję wyłącznie użytkową i ideologiczną. Przekazywała i utrwalała w pamięci wiernych treści wiary i służyła celom liturgicznym (obrzędowym).

środa, 31 marca 2010, kathleena

Polecane wpisy

  • update

    Witajcie drodzy czytelnicy! Niezmiernie się cieszę, że informacje na blogu Wam pomagają, że nadal odwiedzacie stronę mimo braku jakiejkolwiek aktualizacji od po

  • Pablo Picasso przy pracy (film)

    Źródło: "Picasso and Matisse" documentery. Muzyka: James Horner - "Of One Heart Of One Mind" ("A Beautiful Mind" soundtrack). Byk.

  • Vincent Van Gogh - autoportrety (film)

    Vincent Van Gogh Dutch Artist 1853-1890 "Self Portraits" by Philip Scott Johnson.