Blog > Komentarze do wpisu
Hieronim Bosch - Ogród ziemskich rozkoszy
"Ogród ziemskich rozkoszy" jest to tryptyk holenderskiego malarza Hieronima
Boscha. Obraz, wykonany w technice olejnej na desce, malowany był w latach
1480-1490 i prawdopodobnie stanowi najbardziej znane dzieło tego artysty.


Obecnie znajduje się w Muzeum Prado w Madrycie.



Całość przedstawia Stworzenie Świata oraz wpływ zła i grzechu na
ludzi. Centralny panel - Ogród ziemskich rozkoszy mierzy 220 centymetrów
wysokości przy 195 cm szerokości. Boczne panele - Ziemski Raj (Ogród Eden) (z
lewej) i Piekło (po prawej) - mają 220 cm wysokości i po 95 cm szerokości
każdy.
Przypuszcza się, że obraz powstał na zamówienie bogatej rodziny
szlacheckiej. Obecny tytuł części centralnej odnosi się również do całości. W
inwentarzu dóbr Hiszpańskiej Korony tryptyk zarejestrowano jako Obraz z
owocami drzewka truskawkowego.

Po zamknięciu paneli bocznych ukazuję się obraz Ziemi jako płaskiego
dysku - ląd unosi się na na otaczającej go wodzie. Ziemia jest jasna od
Słońca, które przebija się przez czarne sztormowe chmury. Fauna i flora tak
jak na stronie wewnętrznej jest bardzo dziwaczna i nierealna. W górnej lewej
części Bosch umieścił mały wizerunek siedzącego na tronie Boga. Na obu
panelach w górnej części umieszczony jest wyśrodkowany napis - cytat z
Biblii: "On bowiem rzekł, i powstało; on nakazał, i zaczęło się." (Psalm
33:9) Przypuszcza się, że obraz przedstawia stworzenie świata lub
ustępowanie wód po biblijnym potopie.

Ziemski Raj.
Panel lewy przedstawia Raj ziemski. W centrum znajduje się Źródło
Życia, które przypomina jakiś dziwaczny olbrzymi kwiat. To dziwny pomnik w stylu
płomienistego gotyku, barwy różowawej, zbudowany jakby z pancerzy i
szczypiec wielkich skorupiaków. Fontanna osadzona jest na tarczy, w której
wydrążonym środku siedzi sowa`-`symbol Mądrości.W oddali znajduje się
budowla koloru ochry, z której wylatuje chmara ptaków oraz niebieskie góry o
nieokreślonych kształtach.
Nieopodal, po prawej, wąż owija się wokół drzewa poznania dobra i zła.
Niżej grupa trzech postaci - od lewej - Adam, Bóg w postaci Jezusa i Ewa.
Jezus trzyma Ewę za rękę i poznaje ją z Adamem, obok którego wyrasta
drzewo życia. W tle widać zwierzęta (realne i fantastyczne), jaskinię z
której wylatuje mnóstwo ptaków oraz zupełnie fantastyczne pasmo górskie. (O
których wspomniałam już powyżej.) Bosch w tym fragmencie tryptyku
przedstawia Raj przed Upadkiem, niektórzy autorzy widzą stworzenie Adama i Ewy,
inni celebrowanie rajskiego ślubu, gdy miłość małżonków jest jeszcze
czysta.

Ogród ziemskich rozkoszy.
Panel centralny przedstawia upadek ludzkości, zwycięstwo grzechu. Nadzy
ludzie wszystkich ras spędzają czas na cielesnych zabawach, igraszkach,
jedzeniu i piciu. W tle widać staw, a po środku niego wysoką niebieską
konstrukcję, to fontanna - źródło cudzołóstwa, ogromna szarobłękitna kula,
zwieńczona dziwnymi pinaklami, a wokół niej pływają nadzy grzesznicy.
Niżej szpaler ludzi siedzących na różnorakich zwierzętach galopuje wokół
jeziora, w którym kąpią się nagie kobiety. Na pierwszym planie kłębią
się grupy kochanków. Fantastyczne stworzenia jak gigantyczne ptaki są
częścią życia tych ludzi, bawią się razem z nimi.
Konstrukcje te, jak i dziwaczna "mineralnego" pochodzenia wieża (Z białym
ptakiem znajdującym się na jej czubku), są przejawem bogatej fantazji
mistrza.
Fray Jose Siguenza opisał "Ogród rozkoszy ziemskich" jako "obraz próżnej
chwały i smaku poziomki czy granatu, który to smak zaczyna się czuć,
zaraz potem gdy on przeminie." Seks ma zatem smak czerwonego owocu albo
fioletowych winogron w "Ogrodzie rozkoszy". Poziomki, morwy, czereśnie, grona
winogron zapełniają obraz.Owoc może też być ogromny: niektórzy chcą go
zjeść, inni chronią się w jego wnętrzu. Bosch prezentuje nam rozliczne wizje
seksualnych przyjemności, które powtarzają ciągle na nowo moment, w
którym Adam i Ewa kosztują zakazanego owocu. Bosch przedstawia także obraz
płciowości macierzyńskiej, kiedy "zamyka" swoich kochanków w okrągłych
owocach, lub w przezroczystych bańkach symbolizujących życie
wewnątrzmaciczne. Sceny miłosne w "Ogrodzie rozkoszy" ilustrują także gry słów i
kalambury średniowiecznego języka, surowego i niedojrzałego.
"Ogród rozkoszy ziemskich jest apoteozą grzechu".


Piekło.
Panel prawy to przedstawienie Piekła. Tak jak dwie poprzednie części
tryptyku są jasne, tak w tej dominują barwy ciemne. Ludzie przeżywają
straszliwe tortury, m. in. są zjadani przez ogromne ptactwo, wydalają z siebie
duże złote monety, są przykuwani do ogromnych instrumentów (pomiędzy struny
gigantycznej harfy), bezwiedni spółkują z licznymi bestiami.
W "Piekle" Bosch przedstwia nam istny rejestr tortur. Najbardziej wymyślne
kreatury, o głowach ptaków, królików czy gryzoni wiodą prym w tym
piekielnym tańcu. Pożerają one, nabijają na pal bądź rozszarpują swe ofiary.
Piekło tryptyku "Ogrodu rozkoszy" jest sugestywnie scharakteryzowane przez
buchające płomienie. Muzyczne piekło ogarnięte jest płomieniami pożaru.
Ogień oświetla krwawą łuną ponure rozlewiska i ogarnięte paniką
tłumy potępieńców. Malarz przedstawia tu między innymi, człowieka - drzewo,
którego pień podobny jest do skorupy pękniętego jajka, w jej środku
umieszcza gospodę, z siedzącymi przy stole ludźmi i ropuchą, która pełni
rolę oberżystki. Bosch jest niezwykle przekonywujący, kiedy maluje
okropności czekające tych, którzy oddają się zakazanym uciechom. Na usługi swej
moralizatorskiej pasji oddaje wyobraźnię bez granic. Nieokiełznana
fantazja malarza znajduje ujście w niesamowitych pomysłach, jak np. przedstawieniu
ogromnych, poobcinanych i poprzekłuwanych uszu. Od czasów powstania
tryptyku dominuje pogląd, że celem obrazu było potępienie wad i słabości
skazujących ludzi na piekielne męki. Interpretacje różnią się jednak co do
szczegółów i znaczenia konkretnych alegorii. Jedni widzą tu
przedstawienie grzechów głównych, inni odczytują aluzje do rozmaitych herezji.
Piekło, pełne potworów i instrumentów, zamyka tę ludną, zgiełkliwą parabole

Sztuka Boscha, osadzona w Średniowieczu, odzywa się jednak nadal
szczególnym echem w naszym, współczesnym świecie. W dobie psychoanalizy,
przekracza ona dialektykę Dobra i Zła, aby wyrazić konflikt między naszymi
najgłębszymi popędami, a sposobem w jaki usiłujemy poddać je kontroli, zarazem
z nich korzystając.

(przesłała Kamila Bryl)

 

Inny obraz Boscha.

(tymczasowy plik)

środa, 24 lutego 2010, kathleena

Polecane wpisy

  • update

    Witajcie drodzy czytelnicy! Niezmiernie się cieszę, że informacje na blogu Wam pomagają, że nadal odwiedzacie stronę mimo braku jakiejkolwiek aktualizacji od po

  • Pablo Picasso przy pracy (film)

    Źródło: "Picasso and Matisse" documentery. Muzyka: James Horner - "Of One Heart Of One Mind" ("A Beautiful Mind" soundtrack). Byk.

  • Vincent Van Gogh - autoportrety (film)

    Vincent Van Gogh Dutch Artist 1853-1890 "Self Portraits" by Philip Scott Johnson.