Blog > Komentarze do wpisu
Mali mistrzowie holenderscy.

(by Malwina J)

1) KONTEKST HISTORYCZNO-POLITYCZNO-SPOŁECZNY.

  • 1568-1648 – wojna osiemdziesięcioletnia (bunt północnych prowincji niderlandzkich przeciwko hiszpańskiemu suwerenowi; w 1609 r. północna część Niderlandów wyzwoliła się spod panowania Hiszpanii i stała się protestancką republiką mieszczańską  (pierwszy taki kraj w ówczesnej Europie) →  powstanie Republiki Zjednoczonych Prowincji Holandii;
  • republika mieszczańska z dominującą rolą wybieralnych organów przedstawicielskich, tzw. Stanów Generalnych;
  • dominującą pozycję w nowo powstałym państwie uzyskał Amsterdam, wielki port oraz dynamicznie rozwijając się miasto. Najbogatszymi i najważniejszymi prowincjami były Zelandia i Holandia, od której wkrótce w wielu krajach ukuto nazwę całego państwa. To właśnie na terenie Holandii znajdowała się większość najważniejszych ośrodków miejskich, oprócz Amsterdamu: Lejda, Haarlem, Dordrecht, Rotterdam i Haga. Poza nimi liczyły się jeszcze: Utrecht, Middelburg (Zeelandia) i Leeuwarden (Fryzja). Swoją pozycję zachowało też średniej wielkości, ale stare miasto Delft. Wszystkie wyżej wymienione miejscowości stanowiły główne ośrodki życia artystycznego republiki;
  • dominująca religia: kalwinizm (jak najskromniejsza architektura, brak ozdób i sztuki sakralnej);
  • liczne kontakty handlowe, kolonie zamorskie, potężna flota handlowa i rybacka, Holandia założyła Kompanię Wschodnio-Indyjską → wielkie bogactwa;
  • nowoczesny system finansów, wyspecjalizowane gałęzie gospodarki i rzemiosła, np. drukarstwo, szlifowanie brylantów, hodowla tulipanów, wyrób luster i soczewek;
  • tolerancja religijna i otwarcie na prądy umysłowe (zarówno nauki humanistyczne jak i przyrodnicze), w 1648 r. Holandia miała już 7 uniwersytetów (mimo swych małych rozmiarów).


2) MALARSTWO HOLENDERSKIE XVII WIEKU

  • XVII w. – złoty wiek Holandii (nie tylko polityczno-gospodarczy, ale i artystyczny);
  • architektura monumentalna i reprezentacyjna oraz rzeźba rozwijały się w bardzo ograniczonym zakresie (niewielka skala mecenatu arystokracji oraz kościoła: powstają w tym czasie przede wszystkim domy mieszkalne oraz ratusze);
  • 1609-1620 – faza wstępna, wyzwalanie się spod panowania manieryzmu, poszukiwanie własnej drogi; 1620-1680 – największy rozkwit malarstwa, powstają najwspanialsze dzieła; po 1680- okres dekadencji, malarze nie szukają już nowych dróg, ale powtarzają schematy, ulegają wpływom akademizmu francuskiego, ilość wypiera jakość;
  • niebywały rozwój malarstwa – zarówno ilościowy jak i jakościowy;
  • wielcy mistrzowie (Rembrandt, Hals, Vermeer), pejzażyści (Van Goyen, Ruisdael), malarze intymnego wnętrza (De Hooch, Terborch), malarze obyczajowi (Steen, Ostade), malarze martwych natur (Kalf, Heda);
  • najprawdopodobniej stosowano już wtedy camera obscura (np. obraz Emanuela de Witte, Wnętrze z kobietą przy wirginale (ok. 1665) → ukazana amfilada pokoi daje wrażenie widoku w „pudełku perspektywicznym”.)
  • „W obrazach się też bardzo kochają, kędy by prawie jednego domku nie nalazł ubogiego, gdzie by nie miała być izba przyozdobiona jakimikolwiek obrazami.” (Sebastian Gawarecki, Polak podróżujący po Holandii, 1648 r.)
  • w przeciwieństwie do Flandrii, gdzie dominuje Antwerpia, decentralizacja sztuki, wiele różnych ośrodków: Amsterdam, Haarlem, Ultrecht, Lejda, Haga, Delft.
  • wielka różnorodność malarstwa: nie tylko sztuka na wskroś „holenderska” (Rembrandt, Vermeer, Hals + Mali Mistrzowie), ale i wpływy włoskie [(Utrecht – większość mieszkańców to katolicy → kontakty z Rzymem → malarze holenderscy kształcący się w kręgu Caravaggia ( np. Hendrick Ter Brughen. Gerrit van Honthorst i Dirck van Baburen) → wpływ caravaggionistów także na inne ośrodki artystyczne w Holandii); pejzaż italianizujący)] oraz flamandzkie (w 1585 r. wojska hiszpańskie zajęły Antwerpię, największy we Flandrii w XVI w. ośrodek artystyczny → ucieczka przed prześladowaniami hiszpańskimi wielu Flamandów, w tym i artystów → „zastrzyk” kulturalny dla Holandii).


3) TEMATYKA

  • praktyczne brak mecenatu kościelnego, modlitwa przed obrazem uważana za bałwochwalstwo (→ nieomal brak mal. religijnego), dworskiego  i magnackiego (→niewielka rola mal. historycznego, alegorycznego, mitologicznego) (oczywiście powstawały obrazy o takiej tematyce, ale stanowią one niewielki procent ówczesnej twórczości malarskiej (np. jeśli malarstwo religijne, to przede wszystkim do kontemplacji indywidualnej, a nie do kultu zbiorowego w kościele; częste moralizatorstwo, np. syn marnotrawny)→ prawie wyłącznie mecenat mieszczański = sztuka na wskroś mieszczańska;
  • obrazy o tematyce religijnej → nie do kościołów, ale do prywatnej kontemplacji → możliwość swobody w ujęciu tematu (ale też rzadko, ewentualnie Syn marnotrawny);
  • w XVII wiecznej Holandii bardzo dynamicznie, w porównaniu z resztą Europy, rozwijały się takie gatunki malarstwa jak martwa natura, pejzaż, obrazy rodzajowe i portret (ukryte treści alegoryczne, etyczne, a nawet religijne);
  • popyt na obrazy był duży, ale i podaż ogromna; silna konkurencja sprawiała, że artyści musieli się specjalizować w różnych rodzajach malarskich, często o bardzo wąskim zakresie, np. malarze widoków miejskich, wnętrz kościelnych, morza (maryniści), zwierząt (animaliści), martwych natur z kwiatami, z jedzeniem, martwych natur typu Vanitas; scen z karczmy chłopskiej, na ślizgawce czy na festynach ludowych;
  • świetna znajomość swojej dziedziny (element poznawczy: maryniści świetnie znali żeglugę, typy statków i ich konstrukcję itp., animaliści znali przedstawiane przez siebie zwierzęta jak hodowcy czy zoologowie; liczne lekcje anatomii);
  • niezwykłe zainteresowanie otaczającą rzeczywistością; duma narodowa wyrażała się nie poprzez pompatyczne sceny alegoryczne, ale poprzez oddawanie holenderskiej przyrody oraz szczegółów z życia tego młodego kraju i jego mieszkańców.

4) DLACZEGO „MALI” MISTRZOWIE?

  • mniejsza skala talentu niż Rembrand, Hals czy Vermeer;
  • mniejszy format obrazów (prywatne wnętrza mieszczańskie, problemy z ekspozycją); wystawiane najczęściej w mniejszych salach (np. salonach mieszczańskich, a nie kościołach czy salach pałaców) → kontakt z nimi sprzyjał skupieniu i kontemplacji; siła wielu obrazów holenderskich nie polega na efekcie oszołomienia wielkością przepychem i rozmachem kompozycji, ale ich wartość dociera do widza podczas długotrwałej kontemplacji; mniejszy format obrazów łączył się często z tym, że były one tańsze → mieszczaństwo, które nie odziedziczyło swoich majątków jak arystokracja, ale zdobyło je dzięki swojej pracy i zapobiegliwości, niechętnie wydawało duże sumy na przedmioty reprezentacyjne.


5) PROBLEM ATRYBUCJI

  • sztukę uprawiano całymi rodzinami, specjalizacja tematyczna przechodziła z ojca na syna, bratanka itp. (często imiona też się powtarzały → ogólna konfuzja;
  • wśród małych mistrzów: wyrównanie talentów (nie licząc jednostek wybitnych) i wspólnota warsztatowa; ale trzeba podkreślić, że w większości przypadków obrazy Małych Mistrzów cechuje wysoka jakość wykonani;
  • repliki, kopie, naśladownictwa i fałszerstwa.

Czytaj dalej →



piątek, 20 listopada 2009, kathleena

Polecane wpisy

  • update

    Witajcie drodzy czytelnicy! Niezmiernie się cieszę, że informacje na blogu Wam pomagają, że nadal odwiedzacie stronę mimo braku jakiejkolwiek aktualizacji od po

  • Pablo Picasso przy pracy (film)

    Źródło: "Picasso and Matisse" documentery. Muzyka: James Horner - "Of One Heart Of One Mind" ("A Beautiful Mind" soundtrack). Byk.

  • Vincent Van Gogh - autoportrety (film)

    Vincent Van Gogh Dutch Artist 1853-1890 "Self Portraits" by Philip Scott Johnson.